Sinds juni ’26 ben ik afgestudeerd aan de school voor journalistiek in Utrecht. Voor mijn afstudeerproductie ben ik solo afgereisd naar Suriname. Wanneer het gaat over migratie tussen Suriname en Nederland, ligt de focus vaak op Surinamers die naar Nederland kwamen. Voor mijn afstudeerproject bracht ik juist de omgekeerde beweging in beeld. Van de boeroes in 1845, via de Wageningenboeren in de jaren vijftig, tot Nederlanders die vandaag de dag bewust kiezen voor een bestaan in Suriname.
Lees en bekijk hieronder mijn crossmediale productie:
Deze afbeelding is met AI gegenereerd
Omgekeerde migratie: Hoe Nederlanders een beter leven zochten in Suriname, en het ook mislukte.
Vijftig jaar na de onafhankelijkheid van Suriname gaat het vaak over de migratie van Surinamers naar Nederland. Maar wie de geschiedenis induikt, ontdekt dat de beweging ook geregeld de andere kant op ging. Al ruim anderhalve eeuw vertrekken Nederlanders naar Suriname, op zoek naar werk, landbouwgrond of een nieuw bestaan. Maar het idee dat aan de andere kant van de oceaan een betere toekomst lag, bleek verrassend hardnekkig.
De relatie tussen Suriname en Nederland strekt zich uit over meerdere eeuwen en heeft beide landen blijvend beïnvloed. Die gedeelde geschiedenis is vandaag de dag nog zichtbaar in taal, cultuur, familiebanden en migratie. Om te begrijpen waarom Nederlanders door de jaren heen naar Suriname vertrokken, is het belangrijk om eerst terug te gaan naar het ontstaan van die relatie.
Historische context
De gedeelde geschiedenis van Nederland en Suriname begint officieel in 1667. In dat jaar kwam een einde aan de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog met de vrede van Breda. De onderhandelingen in Breda gingen met name over de herverdeling van de koloniën, die in de jaren voorheen regelmatig door elkaar in bezit werden genomen. De Engelse handelswetten werden versoepeld, waardoor Nederland meer ruimte kreeg wat betreft de handel naar Engeland. In ruil daarvoor behield Engeland Nieuw-Amsterdam dat later zou uitgroeien tot New York. Suriname kwam definitief in handen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en werd daarmee onderdeel van het Nederlandse koloniale rijk.
Onder het bewind van Nederland, werd het toen al bestaande plantagesysteem enorm uitgebreid. Om de plantages van voldoende arbeidskrachten te voorzien, werden grote aantallen tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Suriname gebracht. Op de plantages werden zij gedwongen te werken bij de productie van onder meer suiker, koffie, cacao en katoen. De slaafgemaakten die zich tijdens die periode vrijkochten of hun vrijheid verkregen via manumissie, waarbij een eigenaar onder bepaalde voorwaarden zelf kon besluiten een tot slaaf gemaakte vrij te laten, vestigden zich in en rondom Paramaribo. In de eerste helft van de negentiende eeuw ontstond in de hoofdstad een groeiende gemeenschap van vrije zwarte inwoners. Hoewel de menselijke omstandigheden voor deze mensen een stuk beter waren, bleef de koloniale economie grotendeels afhankelijk van plantagearbeid. Rond diezelfde tijd, in omstreeks 1841, werden in Nederland plannen gemaakt om Nederlandse burgers in te zetten voor de landbouw en veeteelt in Suriname.
Boeroes
Het is 1839 wanneer de hervormde dominee Arend van den Brandhof een artikel leest in het tijdschrift De Kolonist over de mogelijkheden voor een Nederlandse volksplanting in Suriname. Geïnspireerd door het idee werkt hij samen met twee andere dominees een plan uit om Nederlandse gezinnen naar de kolonie te laten emigreren. In 1841 leggen zij hun voorstel voor aan de minister van Koloniën en Koning Willem II. De Nederlandse regering reageert positief. Nederland kampt op dat moment met grote armoede, terwijl in Suriname de zorgen toenemen over de toekomst van de plantage-economie nu de discussie over de afschaffing van de slavernij op gang komt. De komst van Nederlandse boeren wordt gezien als een mogelijke oplossing voor beide problemen. In 1843 stemt de regering in met de kolonisatie van tweehonderd Nederlandse gezinnen.
Jan Betting, een van de dominees, werd naar het land gestuurd om een geschikte locatie te vinden. Uiteindelijk werd Voorzorg, een voormalige plantage en melaatsenkolonie, gekozen. Ondanks het afraden van Betting, door het drassige grond en gebrek aan drinkwater, werd het project doorgezet.
Vertrek
10 mei 1845 vertrokken de Nederlandse kolonisten, later boeroes (Buru in sranantongo) genoemd, met vier schepen naar Suriname. De groep bestond uit vijftig arme gezinnen en veertig vrijgezellen. Hoewel het idee was om voornamelijk ervaren boeren de oceaan over te laten steken, hadden de meeste geen landbouwervaring. Ook werden er goede voorzieningen beloofd, maar die bleken bij aankomst op 21 juni erg schaars te zijn. Alles was volledig dichtgegroeid, en van de beloofde kippen en ander vee was geen spoor te bekennen. Het duurde niet lang voordat er een epidemie uitbrak, waar velen kolonisten aan een besmettelijke darminfectie (dysenterie) bezweken. Toen op 12 juli datzelfde jaar een nieuwe schip kolonisten arriveerden, waren er al tien mensen overleden.
(Surinaamse) Groningen
Al snel staken de overlevenden het water over naar het dorp Groningen. Het was hier beter te leven, maar de grond was nog minder geschikt voor landbouw. Ook was het te ver van Paramaribo, wat de verkoop van landbouwproducten vrijwel onmogelijk maakte. De oogst was al bedorven op het moment dat de boeren met de boot de stad bereikten. Hoewel de meeste Boeroes Groningen uiteindelijk weer verlieten, bleef het dorp een belangrijke plaats in hun geschiedenis. Veel van de eerste kolonisten die de zware beginjaren niet overleefden, werden er begraven. Daarom groeide Groningen uit tot de belangrijkste herdenkingsplaats van de Boeroe-gemeenschap. Tot op de dag van vandaag wordt hier stilgestaan bij de kolonisatie en de slachtoffers die daarbij vielen.
Paramaribo
In 1853 werd de kolonisatiepoging officieel als mislukt beschouwd. Van de bijna vierhonderd Nederlanders die in 1845 aangekomen zijn, hebben 175 het niet overleefd. De boeroes die het wel gered hebben, vertrokken uit het gebied, en begonnen zich te vestigen aan de westelijke rand van Paramaribo. Zo’n honderd jaar lang vormden de nazaten van de oorspronkelijke boeren een enigszins besloten groep. Pas in 1960, toen de stad Paramaribo zich begon uit te bereiden, begonnen ze zich meer te mengen en voort te planten met de Surinaamse bevolking.
Weten hoe een van de nazaten nu leeft? Check het hier.
Het idee bleef bestaan
Hoewel het project van de Boeroes mislukte, verdween het idee van Nederlandse vestiging in Suriname niet. Ook vele jaren later werd nog steeds gezocht naar manieren om de kolonie verder te ontwikkelen. In 1927 schreef econoom en oud-minister van onder andere landbouw Willem Treub in het Algemeen Handelsblad dat Suriname volgens hem veel meer potentie had dan er op dat moment werd benut. Hij zag kansen in de landbouw en vond dat Nederland meer moest investeren in de kolonie. Ook dacht hij dat ondernemende Nederlanders er een nieuw bestaan zouden kunnen opbouwen. Volgens Treub moest Nederland snel handelen, anders zouden buitenlandse investeerders met de kansen aan de haal gaan.
Ook in 1936 waren leden van de eerste kamer van mening dat emigratie van Nederlanders naar Suriname aanbeveling verdient, en dat het een taak van de overheid is om dit te bevorderen. Ruim tien jaar later probeerde Nederland opnieuw boeren naar Suriname te trekken.
De Wageningenboeren
Ruim een eeuw sinds de komst van de eerste nederlandse boeren in Suriname probeerde Nederland opnieuw boeren naar het Zuid-Amerikaanse land te trekken. Ditmaal niet om een kolonie te stichten, maar om met moderne landbouwtechnieken een nieuwe rijstindustrie op te bouwen. Het was een project van de Nederlandse Landbouwhogeschool Wageningen, met als doel om boeren afkomstig uit Nederland, rijst te laten verbouwen in Suriname. In 1949 werd hiervoor de Stichting Machinale Landbouw (SML) opgericht. De plek was al uitgekozen: de kustvlakte van Nickerie, waar de grond erg vruchtbaar was. Met een nieuwe rijstsoort, die goed geschikt was voor het gebied, konden ze aan de slag. Jonge boeren kregen advertenties te zien in de krant waarin hun een eigen bedrijf werd beloofd. Ze moesten jonger zijn dan 35 en een diploma hebben om mee te mogen doen. Voor jongeren die in eigen land geen toekomst zagen, was dit de kans om in de tropen de droom waar te maken die in Nederland onmogelijk leek.
Moeras
Toen de eerste jonge boeren begin jaren vijftig aankwamen, was het even schrikken. De plek waar de polder moest komen, was op dat moment nog een groot drassig moeras. De boeren moesten meteen aan de slag met het kappen van oerwoud en het graven van kanalen. Ondertussen werd er een echt dorp gebouwd dat in veel opzichten leek op het Nederlandse Wageningen. Er kwamen houten woningen van het Nederlandse bouwbedrijf Bruynzeel en zelfs een Hotel De Wereld, vernoemd naar het bekende hotel in Wageningen waar in 1945 over de Duitse capitulatie werd onderhandeld. In eerste instantie leek het project een groot succes. In 1955 werd de eerste rijst geëxporteerd en onderzoekers uit de hele wereld kwamen kijken naar de moderne landbouwtechnieken.
Maar al snel kwamen de eerste barsten in het plan. De boeren hadden gehoopt op een eigen bedrijf van 72 hectare, maar de SML besloot uiteindelijk om alles centraal te blijven besturen. Ook de lokale bevolking was niet bepaald gelukkig. Ze vonden dat de Nederlanders te veel profiteerde van wat de Surinamers hadden opgebouwd. Daarnaast bleek dat je op de zware kleigrond eigenlijk alleen maar rijst kon verbouwen. Veeteelt of andere gewassen bleken niet winstgevend. Toen steeds duidelijker werd dat een eigen boerderij in Wageningen er niet zou komen, wezen verschillende boeren de overheid op de afspraken die bij hun vertrek waren gemaakt. Omdat de mogelijkheid van 72 hectare in Suriname uitbleef, kregen enkele gezinnen uiteindelijk de kans om een bedrijf op te bouwen in de nieuwe Oostelijke Flevopolder. Tussen 1962 en 1968 keerden daardoor jaarlijks enkele boerenfamilies terug naar Nederland.
Heden
In een tijd waarin migratie vaak wordt besproken als een beweging naar Nederland, laat de geschiedenis zien dat Nederlanders zelf ook generaties lang vertrokken op zoek naar werk, grond en nieuwe kansen. De geschiedenis van Nederlandse migratie naar Suriname eindigt niet bij de Boeroes of de Wageningenboeren. Al veranderden de omstandigheden en motieven door de jaren heen. Ook vandaag de dag kiezen Nederlanders ervoor om zich in Suriname te vestigen. Niet alleen door artikelen in de krant, maar vanuit eigen avontuurlijkheid.